Շաքարային դիաբետ և երիկամներ․ ինչու է կարևոր վերահսկել շաքարի մակարդակը
Շաքարային դիաբետն ու երիկամների հիվանդությունները սերտորեն կապված են միմյանց հետ։ Երբ արյան գլյուկոզայի մակարդակը բարձրանում է, դա վնասում է երիկամների բարակ անոթները, իսկ դրանց աշխատանքի վատթարացումը իր հերթին բարդացնում է դիաբետի վերահսկումը։
Եկեք տեսնենք՝ ինչպես են դրանք փոխազդում և ինչ կարող եք անել՝ պաշտպանելու ձեր առողջությունը։
Երիկամների դերը գլյուկոզայի նյութափոխանակության մեջ
Երիկամները ոչ միայն ֆիլտրում են արյունը, այլև մասնակցում են գլյուկոզայի մակարդակի պահպանմանը։
Դրանք վերադարձնում են արյան մեջ մի մասը ֆիլտրացված գլյուկոզայից՝ թույլ չտալով, որ շաքարի մակարդակը կտրուկ իջնի կամ բարձրանա։
Բացի այդ, երիկամները մասնակցում են գլյուկոնեոգենեզին (գլյուկոզայի առաջացմանը) և կարևոր հորմոնների արտադրությանը։
Ինչպես է դիաբետը վնասում երիկամներին
Երկարատև հիպերգլիկեմիան վնասում է երիկամների միկրոանոթները՝ առաջացնելով միկրոալբումինուրիա, իսկ հետագայում՝ սպիտակուցի արտազատում մեզով (պրոտեինուրիա)։
Այս վիճակը հայտնի է որպես դիաբետիկ նեֆրոպատիա և հանդիսանում է քրոնիկ երիկամային հիվանդությունների հիմնական պատճառներից մեկը։
Հիմնական ռիսկի գործոններ
- Շաքարի մակարդակի երկարատև բարձրացում;
- Բարձր արյան ճնշում (հիպերտենզիա);
- Գերքաշ, ծխախոտի օգտագործում;
- Արյան մեջ լիպիդների բարձր մակարդակ;
- Ժառանգական նախատրամադրվածություն։
Ինչ է տեղի ունենում, երբ երիկամները վատ են աշխատում
Երբ երիկամների ֆունկցիան նվազում է, օրգանիզմում կուտակվում են նյութափոխանակության մնացորդներ (կրեատինին, միզանյութ) և խախտվում է թթվահիմնային հավասարակշռությունը։
Այս ամենը կարող է առաջացնել շաքարի մակարդակի անկանոն փոփոխություններ և բարդացնել դիաբետի ընթացքը։
Ինչպես պաշտպանել երիկամները՝ եթե ունեք դիաբետ
Նպատակը. կանխել երիկամների բորբոքումն ու պահպանել շաքարի կայուն մակարդակը։
-
- Պարբերաբար ստուգել HbA1c-ն և պահպանել բժշկի կողմից սահմանված նպատակը (սովորաբար՝ մինչև 7%);
- Ստուգել երիկամների գործառույթը՝ մեզի անալիզ (ալբումին) և արյան կենսաքիմիա (կրեատինին, ԳՖՏ)՝ գոնե տարին մեկ անգամ;
- Հետևել արյան ճնշմանը՝ պահպանելով նորմալ մակարդակը;
- Օգտվել ժամանակակից տեխնոլոգիաներից՝ շարունակական շաքարի մոնիթորինգի (CGM) համակարգեր, որոնք օգնում են խուսափել հիպո և հիպերգլիկեմիայից;
- Պահպանել առողջ ապրելակերպ՝ ճիշտ սնունդ, ֆիզիկական ակտիվություն և հրաժարում ծխախոտից։
Ժամանակակից տեխնոլոգիաների դերը
CGM համակարգերը (օրինակ՝ Freestyle Libre և Dexcom) և ինսուլինային պոմպերը (Omnipod) թույլ են տալիս վերահսկել գլյուկոզան իրական ժամանակում՝ պահպանելով այն նորմայի սահմաններում։
Դա նվազեցնում է երիկամների վրա ծանրաբեռնվածությունը և դանդաղեցնում դիաբետիկ բարդությունների զարգացումը։
Հաճախ տրվող հարցեր (FAQ)
- Կարելի՞ է լիովին վերականգնել երիկամների աշխատանքը դիաբետի դեպքում։ Եթե վնասումը վաղ փուլում է (միկրոալբումինուրիա), ապա հնարավոր է բարելավել վիճակը՝ վերահսկելով շաքարը և արյան ճնշումը։ Սակայն ուշ փուլերում լիարժեք վերականգնումը դժվար է, ուստի վաղ կանխարգելումը կարևոր է։
- Որքա՞ն հաճախ պետք է ստուգել երիկամները դիաբետի դեպքում։ Առնվազն տարին մեկ անգամ՝ մեզի անալիզ (ալբումին) և արյան քննություն (կրեատինին, ԳՖՏ)։ Եթե առկա են ռիսկի գործոններ՝ ավելի հաճախ։
- Պետք է՞ փոխել ինսուլինի դոզան, եթե երիկամները վատ են աշխատում։ Այո, քանի որ երիկամները մասնակցում են ինսուլինի մաքրմանը։ Նրանց աշխատանքի նվազման դեպքում կարող է առաջանալ հիպոգլիկեմիայի վտանգ, ուստի բժիշկը կարող է առաջարկել դոզայի փոփոխություն։